عوارض رایج آمپول اسپارتینا
آمپول اسپارتینا به عنوان یکی از آمپولهای لاغری حاوی تیرزپاتاید، عوارض گوارشی رایجی دارد که اکثر افراد آنها را تجربه خواهند کرد. از جمله این عوارض میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
تهوع
اسهال
کاهش اشتهای شدید و بیمارگونه
استفراغ
یبوست در برخی افراد به جای اسهال
درد شکم و سوءهاضمه
حساسیت در قسمت تزریق
عوارض گوارشی در شروع درمان و پس از افزایش دوز شایعتر هستند و در بسیاری از بیماران بهمرور کاهش مییابند؛ بااینحال ممکن است در بعضی افراد ادامهدار یا شدید باشند. این عوارض رایج با رعایت برخی نکات، تا حد زیادی کاهش مییابند. البته همه عوارض در تمامی افرادی که آمپول اسپارتینا تزریق میکنند دیده نمیشود و گزینه بسیار خوبی برای کاهش وزن برای افراد با BMI بالای 30 محسوب میشود.
عوارض نادر آمپول اسپارتینا
در مواردی ممکن است تزریق اسپارتینا سبب بروز عوارض نادر شود. همانطور که از اسم این عوارض پیداست، به صورت عمومی برای همه افراد رخ نمیدهند و باید پیشزمینه قبلی از سایر بیماریها وجود داشته باشد. از جمله این عوارض میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
پانکراتیت (التهاب لوزالمعده) که به شکل درد شدید و ادامهدار در شکم که به پشت تیر میکشد، ظاهر میشود؛ این عارضه میتواند همراه با استفراغ یا بدون استفراغ بروز کند.
مشکلات کیسه صفرا که از علائم اولیه آن درد در سمت راست و بالای شکم، تب و زردی پوست یا چشمهاست.
آسیب کلیوی در افرادی که سابقه بیماریهای کلیوی دارند.
واکنشهای آلرژیک شدید مثل تورم صورت، لبها یا گلو، اختلال در تنفس و بثورات پوستی شدید که باید سریعا درمان شوند.
افت شدید قند خون (هیپوگلیسمی) که بیشتر در بیمارانی که همزمان داروهای دیگر دیابت مانند انسولین مصرف میکنند، دیده میشود. این بیماران علائمی چون سرگیجه، تحریک پذیری، ضربان قلب نامنظم، لرزش، تعریق و گیجی تجربه خواهند کرد.
خطر سرطان تیروئید؛ طبق گزارشات ارائه شده از سوی سازمان غذا و داروی آمریکا، آمپول مانجارو خطر سرطان تیروئید را افزایش میدهد. مشخص نیست که این عارضه برای آمپول اسپارتینا هم وجود دارد یا خیر؛ بنابراین از مصرف خودسرانه بپرهیزید. در مطالعات حیوانی، تیرزپاتاید با افزایش تومورهای سلول C تیروئید همراه بوده است؛ اما ارتباط آن با سرطان تیروئید در انسان هنوز مشخص نیست. به همین دلیل، افراد دارای سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان مدولاری تیروئید یا MEN2 نباید از این دارو استفاده کنند.
عوارض افزایش دوز اسپارتینا
تزریق آمپول لاغری اسپارتینا با دوز 2.5 میلیگرم آغاز میشود و حداقل یک ماه با همین دوز، روند درمان ادامه مییابد. این دوز یک دوز پایه است تا بدن به ماده موثره آمپول یعنی تیرزپاتاید عادت کند. پس از حداقل یک ماه، در صورتی که شروط زیر برقرار باشد، احتمالا پزشک تصمیم به افزایش دوز آمپول میگیرد:
بیمار استپ وزنی کرده باشد.
بیمار افزایش اشتهای غیر معمول و شدیدی را تجربه کند.
بیمار به جای کاهش وزن در یک هفته پس از تزریق آخر، دچار افزایش وزن شده باشد.
در این شرایط، معمولا پزشک تصمیم میگیرد تا دوز تزریقی را از 2.5 میلیگرم به 5 میلیگرم برساند. اینجاست که با افزایش دوز، بیمار عوارض شدیدتری را تجربه میکند. از جمله این عوارض میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
کاهش اشتهای شدید و بیمیلی به غذا
یبوست شدید
در برخی افراد ممکن است اسهال مداوم در طول یک هفته دیده شود
حالت تهوع بهخصوص در صورت استشمام بوی غذا
این عوارض بهخصوص در روز اول تا سوم تزریق در بالاترین حد ممکن مشاهده خواهند شد.
عوارض اسپارتینا در روزهای اول تزریق
در روزهای ابتدایی شروع درمان با اسپارتینا، بدن هنوز با اثرات تیرزپاتاید سازگار نشده است؛ بنابراین ممکن است بعضی عوارض، بهویژه مشکلات گوارشی، بیشتر احساس شوند. تیرزپاتاید سرعت تخلیه معده را کاهش میدهد و غلظت آن در خون معمولا بین ۸ تا ۷۲ ساعت پس از تزریق به بیشترین مقدار میرسد. به همین دلیل، برخی افراد در روزهای اول پس از تزریق علائم زیر را تجربه میکنند:
حالت تهوع
احساس سنگینی یا پری معده
کاهش اشتها و بیمیلی به غذا
ضعف، خستگی یا بیحالی
خشکی دهان یا گلو
سردرد یا سرگیجه
نفخ، آروغ و سوءهاضمه
تغییر در اجابت مزاج بهصورت اسهال یا یبوست
درد یا ناراحتی خفیف شکم
این علائم در بسیاری از افراد با ادامه درمان و سازگارشدن بدن کاهش پیدا میکنند؛ بااینحال نمیتوان انتظار داشت عوارض در همه بیماران دقیقا طی چند روز برطرف شوند. اگر تهوع و استفراغ مانع نوشیدن مایعات شود یا علائمی مانند درد شدید شکم، ضعف قابلتوجه، کاهش ادرار و سرگیجه شدید ایجاد شود، لازم است برای بررسی کمآبی یا عوارض جدیتر با پزشک تماس بگیرید.
عوارض هفتگی اسپارتینا
پس از هر تزریق، بیشترین میزان عوارض گوارشی آمپول اسپارتینا در روزهای اول تا سوم تزریق مشاهده میشود. از روز چهارم به بعد، بدن با ماده موثره آمپول تطبیق خوبی پیدا کرده و تا تزریق بعدی، بیمار شرایط ثابتی را تجربه خواهد کرد. البته در برخی افراد ممکن است این عوارض تا دوز بعدی تزریق نیز وجود داشته باشد. این موضوع نشاندهنده تطبیق بسیار عالی مکانیسم اثر آمپول با بدن بیمار است و جای نگرانی ندارد.
به همین دلیل، عوارض گوارشی آمپول اسپارتینا ممکن است به صورت هفته به هفته، از شدت زیاد تا شدت کم تکرار شود. گاهی ممکن است در هفتههای پایانی یک دوز مشخص، بیمار احساس گرسنگی شدیدی تجربه کند که بسیار آزاردهنده است. این علامت، نمایانگر نیاز به افزایش دوز است و تا زمانی که دوز جدید تزریق نشود، این اشتهای زیاد برطرف نخواهد شد.
همچنین از روز چهارم تزریق به بعد، ممکن است بیماران کم کم متوجه شوند که نسبت به روزهای گذشته اشتهای بیشتری دارند که این موضوع به دلیل نیمه عمر آمپول(مدت زمان اثربخشی) است و جای نگرانی نیست. با تزریق دوز بعدی، دوباره علائم کاهش اشتها باز خواهد گشت.
روشهای کاهش عوارض آمپول اسپارتینا
در رابطه با عوارض رایج، عوارض افزایش دوز و عوارض هفتگی یک نکته مثبت وجود دارد و آن هم این است که با رعایت برخی نکات تغذیهای، میتوان این عوارض را تا حد زیادی کاهش داد. از جمله مواردی که باید در تغذیه به هنگام درمان با اسپارتینا رعایت کنید، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
استفاده از پروتئین بیشتر
استفاده از فیبر بیشتر
جرعه جرعه نوشیدن آب به مقدار کافی در طول روز
مصرف برخی داروهای مربوط به اختلالات گوارشی مثل اندانسترون، هیوسین و متوکلوپرامید در صورت تجویز پزشک
کاهش و قطع مصرف غذاهای فرآوری شده و فستفودها
کاهش مصرف نان سفید و جایگزینی آن با نانهای سبوسدار
کاهش مصرف قند
چرا آمپول اسپارتینا عوارض ایجاد میکند؟
ماده موثره آمپول اسپارتینا، تیرزپاتاید است. این دارو با فعالکردن همزمان گیرندههای GIP و GLP-1 بر کنترل قند خون، اشتها و عملکرد دستگاه گوارش اثر میگذارد. بخشی از عوارض اسپارتینا، بهویژه تهوع، احساس سنگینی و پری معده، سوءهاضمه و استفراغ، به کاهش سرعت تخلیه معده مربوط میشود. سازمان غذا و داروی آمریکا در این رابطه میگوید:
تیرزپاتاید تخلیه معده را به تاخیر میاندازد. این تاخیر پس از نخستین دوز بیشترین مقدار را دارد و با گذشت زمان کاهش پیدا میکند.
به زبان ساده، پس از تزریق دارو، غذا مدت بیشتری در معده باقی میماند و با سرعت کمتری وارد روده میشود. این اتفاق به ایجاد احساس سیری طولانیتر و کاهش اشتها کمک میکند؛ اما در بعضی افراد میتواند باعث بروز ناراحتیهای گوارشی شود. به گفته NIH، این اثر عمدتا به فعالیت تیرزپاتاید بر گیرنده GLP-1 مربوط است.
علاوه بر این، تیرزپاتاید بر مسیرهای تنظیمکننده اشتها اثر میگذارد و میل به غذا و میزان کالری دریافتی را کاهش میدهد. در یک مطالعه بالینی، مصرف تیرزپاتاید با کاهش اشتها و کاهش میزان غذای مصرفشده همراه بود. این اثر برای کاهش وزن مفید است؛ اما اگر کاهش اشتها شدید باشد یا فرد غذای بسیار کمی مصرف کند، ممکن است ضعف، سرگیجه یا بیحالی نیز ایجاد شود.
اثر تیرزپاتاید بر تخلیه معده معمولا پس از نخستین دوز بیشتر است و با ادامه درمان تا حدی کاهش پیدا میکند. به همین دلیل، عوارض گوارشی اغلب در شروع مصرف یا هنگام افزایش دوز محسوستر هستند. البته شدت و مدت این عوارض در همه افراد یکسان نیست و عوارض شدید یا ادامهدار باید توسط پزشک بررسی شوند.
چه کسانی بیشتر در معرض عوارض اسپارتینا قرار دارند؟
احتمال بروز یا تشدید عوارض اسپارتینا در بعضی افراد بیشتر است. این افراد باید دارو را تحت نظر پزشک مصرف کنند و از افزایش خودسرانه دوز بپرهیزند:
افراد مبتلا به مشکلات شدید گوارشی، بهویژه کندی تخلیه معده یا گاستروپارزی
افراد دارای سابقه بیماری یا سنگ کیسه صفرا
بیماران کلیوی، بهخصوص در صورت بروز استفراغ، اسهال یا کمآبی بدن
مصرفکنندگان انسولین یا داروهای محرک ترشح انسولین مانند سولفونیلاورهها
افرادی که دوز دارو را سریع یا بدون نظر پزشک افزایش میدهند
افرادی که سابقه پانکراتیت دارند
کسانی که قبلا به تیرزپاتاید یا داروهای مشابه واکنش حساسیتی نشان دادهاند
بیماری کلیوی بهخودیخود غلظت تیرزپاتاید را افزایش نمیدهد؛ اما کمآبی ناشی از عوارض گوارشی میتواند عملکرد کلیه را بدتر کند. همچنین مصرف همزمان انسولین یا بعضی داروهای دیابت، احتمال افت قند خون را افزایش میدهد.
کدام عوارض اسپارتینا نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند؟
بعضی از عوارض اسپارتینا ممکن است نشانه یک مشکل جدی مانند التهاب لوزالمعده، واکنش حساسیتی شدید، کمآبی بدن یا اختلالات کیسه صفرا باشند. در صورت مشاهده علائم زیر، مصرف دوز بعدی را خودسرانه ادامه ندهید و برای ارزیابی فوری با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید:
درد شدید و مداوم شکم، بهویژه اگر به پشت انتشار پیدا کند
استفراغ مکرر یا ناتوانی در نگهداشتن آب و غذا
علائم کمآبی مانند خشکی شدید دهان، کاهش ادرار، ضعف یا سرگیجه
تورم صورت، لبها، زبان یا گلو
تنگی نفس یا دشواری در بلع
زردشدن پوست یا سفیدی چشمها، بهخصوص همراه با درد بالای شکم یا تب
بثورات پوستی شدید، خارش گسترده یا علائم واکنش حساسیتی شدید
افت شدید قند خون همراه با گیجی، لرزش، تعریق، ضعف یا بیهوشی
چه زمانی باید مصرف اسپارتینا را قطع کنیم؟
اسپارتینا را نباید به دلیل عوارض خفیفی مانند تهوع یا کاهش اشتها، خودسرانه قطع کرد یا دوز آن را تغییر داد. در صورت آزاردهنده یا مداوم بودن عوارض، پزشک باید درباره ادامه درمان، کاهش دوز یا بهتعویقانداختن افزایش دوز تصمیم بگیرد. بااینحال، اگر نشانههای یک عارضه جدی ظاهر شد، نباید دوز بعدی را تزریق کرد و لازم است فورا برای ارزیابی پزشکی اقدام شود.
طبق اطلاعات رسمی درباره تیرزپاتاید، در صورت مشکوکبودن به پانکراتیت یا بروز واکنش حساسیتی شدید، مصرف دارو باید متوقف و اقدامات پزشکی لازم آغاز شود. درباره سایر عوارض نیز پزشک پس از بررسی شدت علائم مشخص میکند که درمان قطع شود، دوز تغییر کند یا مصرف دارو ادامه یابد.
قطع مصرف اسپارتینا بعد از بارداری
برخی مصرفکنندگان آمپول اسپارتینا با این مشکل مواجه شدهاند که حین درمان با اسپارتینا، تست بارداری آنها مثبت شده است. از آنجایی که شواهد و اطلاعات کافی در رابطه با تاثیر اسپارتینا بر جنین وجود ندارد، تزریق این آمپول لاغری در دوران بارداری ممنوع است.
آیا اسپارتینا با داروهای دیگر تداخل دارد؟
اسپارتینا به دلیل داشتن تیرزپاتاید میتواند بر اثر بعضی داروها تاثیر بگذارد. این تداخل بیشتر درباره داروهای کاهنده قند خون و داروهای خوراکی مطرح است؛ بنابراین پیش از شروع درمان، پزشک باید از تمام داروها و مکملهای مصرفی فرد مطلع باشد. از جمله تداخلات مهم عبارتند از:
انسولین و داروهای سولفونیلاوره: مصرف همزمان اسپارتینا با انسولین یا داروهایی مانند گلیبنکلامید، گلیکلازید و گلیمپیرید میتواند احتمال افت قند خون را افزایش دهد. ممکن است پزشک برای کاهش این خطر، دوز این داروها را تغییر دهد. سایر داروهای دیابت نیز نباید بدون نظر پزشک قطع یا تنظیم شوند.
داروهای خوراکی: تیرزپاتاید سرعت تخلیه معده را کاهش میدهد؛ در نتیجه ممکن است سرعت یا میزان جذب بعضی داروهای خوراکی تغییر کند. این موضوع بهویژه درباره داروهایی که باید در زمان مشخص جذب شوند یا محدوده درمانی باریکی دارند، اهمیت بیشتری دارد و ممکن است به پایش دقیقتر نیاز داشته باشد.
قرصهای ضدبارداری خوراکی: تاخیر در تخلیه معده ممکن است اثربخشی قرصهای هورمونی جلوگیری از بارداری را کاهش دهد. بر اساس راهنمای رسمی تیرزپاتاید، توصیه میشود تا چهار هفته پس از شروع درمان و چهار هفته پس از هر بار افزایش دوز، از یک روش غیرخوراکی یا روش محافظتی مانند کاندوم نیز استفاده شود.
بنابراین بهتر است اسپارتینا با داروهای دیابت یا سایر داروهای خوراکی حساس، بدون هماهنگی پزشک مصرف نشود. همچنین تغییر ساعت مصرف داروهای خوراکی لزوما مشکل تداخل را برطرف نمیکند و زمانبندی مناسب باید با نظر پزشک یا داروساز تعیین شود.
عوارض قطع ناگهانی اسپارتینا چیست؟
قطع ناگهانی اسپارتینا معمولا با «علائم ترک» مانند آنچه پس از قطع بعضی داروها رخ میدهد، همراه نیست. بااینحال، پس از قطع تیرزپاتاید، اثر دارو بر کنترل اشتها، وزن و قند خون بهتدریج کاهش پیدا میکند؛ بنابراین ممکن است پیامدهای زیر ایجاد شوند:
افزایش مجدد اشتها و میل بیشتر به غذا
افزایش کالری دریافتی
بازگشت بخشی از وزن ازدسترفته
افزایش قند خون در افراد مبتلا به دیابت
کاهش برخی از فواید متابولیکی حاصل از درمان
در مطالعه SURMOUNT-4، افرادی که پس از یک دوره درمان، تیرزپاتاید را قطع کردند، طی یک سال بخشی قابلتوجه از وزن ازدسترفته خود را دوباره به دست آوردند؛ درحالیکه ادامه درمان به حفظ و افزایش کاهش وزن کمک کرد. البته میزان بازگشت اشتها، وزن یا قند خون در همه افراد یکسان نیست و به عواملی مانند رژیم غذایی، فعالیت بدنی، وضعیت متابولیک و داروهای مصرفی بستگی دارد.
بنابراین بهتر است اسپارتینا، بهخصوص در افراد مبتلا به دیابت، بدون مشورت پزشک قطع نشود. پزشک میتواند برای کنترل قند خون و پیشگیری از بازگشت وزن، برنامه درمانی و سبک زندگی مناسبی در نظر بگیرد. این موارد بیشتر پیامد توقف اثر درمان هستند و نباید بهعنوان عارضه ترک اسپارتینا در نظر گرفته شوند.
آیا اسپارتینا باعث کوری میشود؟
خیر؛ کوری از عوارض شایع یا قطعی اسپارتینا نیست. بااینحال، کاهش سریع قند خون در برخی بیماران دیابتی، بهویژه افراد دارای سابقه رتینوپاتی، ممکن است موقتا مشکلات چشمی را تشدید کند. همچنین شواهد پژوهشی محدودی که در سایت NIH منتشر شده است، درباره ارتباط احتمالی تیرزپاتاید با آسیب نادر عصب بینایی صحبت میکند، اما رابطه علتومعلولی آن هنوز قطعی نیست. در صورت تاری دید شدید، کاهش ناگهانی بینایی یا ازدستدادن دید یک چشم، فورا به پزشک یا اورژانس چشمپزشکی مراجعه کنید و دارو را نیز بدون نظر پزشک قطع نکنید.
با گرسنگی شدید هنگام تزریق اسپارتینا چه کنیم؟
در دو حالت ممکن است فرد در هنگام تزریق آمپول اسپارتینا دچار گرسنگی شدید شود:
زمانی که بدن به دوز دارو عادت کرده و باید افزایش دوز رخ دهد. در این شرایط ممکن است از روز دوم تزریق اشتهای بیش از حد زیادی را تجربه کند.
از روز چهارم پس از تزریق زمانی که غلظت دارو در خون به انتهای نیمه عمر خود رسیده است، ممکن است فرد دچار احساس گرسنگی و ضعف شود.
اگر تغذیه اصولی خود را رعایت کردهاید اما دچار این احساس گرسنگی شدید شدهاید، برای رفع این حالت به شرح زیر عمل کنید:
در هر دوی این شرایط، باید تا نوبت تزریق بعدی صبر کنید.
به جای افزایش حجم غذا، پروتئین بیشتری مصرف کنید.
مصرف کربوهیدرات را به حداقل برسانید.
مصرف پودر پروتئین وی میتواند هم خاصیت سیرکنندگی داشته باشد و هم درصد پروتئین دریافتی بدن را افزایش دهد.
مصرف ماست یونانی همراه با گرانولا در حد اعتدال در این شرایط میتواند کمک کننده باشد.
از زیرو بار و پروتئین بار به عنوان میان وعده سیرکننده کمک بگیرید.
سخن آخر
عوارض اسپارتینا بیشتر در شروع درمان یا پس از افزایش دوز دیده میشوند و معمولا شامل تهوع، کاهش اشتها، احساس پری معده و تغییرات اجابت مزاج هستند. این عوارض در بسیاری از افراد با گذشت زمان کاهش پیدا میکنند؛ اما نباید هر علامتی را طبیعی یا نشانه سازگاری بدن با دارو دانست. درد شدید و مداوم شکم، استفراغ مکرر، علائم کمآبی، تنگی نفس، تورم صورت یا گلو و زردی پوست و چشمها به بررسی فوری پزشکی نیاز دارند. اسپارتینا را فقط طبق دستور پزشک مصرف کنید و از افزایش دوز یا قطع ناگهانی آن بپرهیزید؛ زیرا شدت عوارض و تصمیم درباره ادامه درمان به شرایط هر فرد بستگی دارد.
