چرا باید دوره آنتی‌بیوتیک را طبق دستور کامل کنیم؟
خیلی از افراد وقتی چند روز آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنند و حالشان بهتر می‌شود، فکر می‌کنند دیگر نیازی به ادامه دارو ندارند.
اما بهتر شدن علائم همیشه به این معنی نیست که عفونت کاملاً برطرف شده است.
از طرف دیگر، مصرف آنتی‌بیوتیک بیشتر از مدت تجویزشده هم کار درستی نیست.
قاعده اصلی این است:
آنتی‌بیوتیک را دقیقاً با همان مقدار، فاصله زمانی و مدتی که پزشک یا داروساز گفته مصرف کنید.
CDC نیز تأکید می‌کند مصرف اشتباه آنتی‌بیوتیک می‌تواند شامل مصرف داروی اشتباه، دوز اشتباه یا مصرف برای مدت نامناسب باشد.
چرا نباید آنتی‌بیوتیک را خودسرانه زود قطع کنیم؟
وقتی درمان شروع می‌شود، ممکن است علائمی مانند:
تب
درد
سوزش
ترشحات
التهاب
بعد از چند روز بهتر شوند.
اما کاهش علائم همیشه نشان‌دهنده از بین رفتن کامل عفونت نیست.
برای بعضی عفونت‌ها، قطع زودتر از مدت توصیه‌شده می‌تواند باعث شود عفونت دوباره برگردد یا درمان کامل نشود.
برای مثال NHS در مورد آموکسی‌سیلین توصیه می‌کند بیمار دارو را تا پایان دوره‌ای که برایش تجویز شده ادامه دهد، حتی اگر زودتر احساس بهبودی کند.
آیا باید هر آنتی‌بیوتیکی را تا آخر بسته مصرف کنیم؟
نه لزوماً.
این یک نکته مهم است.
مدت صحیح درمان را پزشک تعیین می‌کند، نه تعداد قرص‌های داخل جعبه.
ممکن است برای یک عفونت:
۳ روز
۵ روز
۷ روز
یا مدت دیگری
درمان کافی باشد.
بنابراین اگر پزشک گفته دارو را ۵ روز مصرف کنید، نباید فقط به این دلیل که چند قرص در بسته باقی مانده است، مصرف را ادامه دهید.
از طرف دیگر، اگر پزشک یک دوره مشخص تجویز کرده، نباید صرفاً چون حالتان بهتر شده آن را خودسرانه کوتاه کنید.
اصل صحیح همان مصرف دقیق طبق نسخه است. WHO نیز در توصیه‌های جدید خود بر مصرف آنتی‌بیوتیک دقیقاً طبق تجویز تأکید می‌کند.
مقاومت آنتی‌بیوتیکی چیست؟
یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های مصرف نادرست آنتی‌بیوتیک، مقاومت میکروبی یا آنتی‌بیوتیکی است.
مقاومت آنتی‌بیوتیکی به این معنی نیست که بدن انسان به آنتی‌بیوتیک مقاوم می‌شود.
بلکه باکتری‌ها تغییر می‌کنند و توانایی مقابله با دارویی را پیدا می‌کنند که قبلاً می‌توانست آن‌ها را از بین ببرد.
در نتیجه ممکن است عفونت‌های مقاوم:
سخت‌تر درمان شوند
به داروهای قوی‌تری نیاز داشته باشند
مدت درمان طولانی‌تری داشته باشند
یا خطر عوارض بیشتری ایجاد کنند.
CDC نیز مقاومت ضد میکروبی را توانایی میکروب‌ها برای غلبه بر داروهایی تعریف می‌کند که برای از بین بردن آن‌ها طراحی شده‌اند.
آیا قطع زودهنگام همیشه باعث مقاومت آنتی‌بیوتیکی می‌شود؟
موضوع کمی پیچیده‌تر از این جمله ساده است.
مقاومت آنتی‌بیوتیکی تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد، از جمله:
مصرف آنتی‌بیوتیک بدون نیاز
انتخاب داروی نامناسب
دوز نامناسب
مدت مصرف نامناسب
مصرف مکرر یا بی‌دلیل
و استفاده گسترده از آنتی‌بیوتیک‌ها
بنابراین نمی‌توان گفت هر بار قطع زودهنگام قطعاً باعث مقاومت می‌شود.
اما بیمار نیز نباید خودش مدت درمان را تغییر دهد.
بهترین راه این است که آنتی‌بیوتیک دقیقاً طبق تجویز مصرف شود.
چرا مصرف بیش از حد آنتی‌بیوتیک هم اشتباه است؟
همان‌طور که قطع خودسرانه می‌تواند مشکل‌ساز باشد، طولانی کردن درمان بدون نظر پزشک نیز می‌تواند ضرر داشته باشد.
مصرف غیرضروری آنتی‌بیوتیک می‌تواند احتمال:
اسهال
تهوع
عفونت قارچی
واکنش آلرژیک
تغییر فلور طبیعی بدن
و ایجاد مقاومت آنتی‌بیوتیکی
را افزایش دهد.
CDC تأکید می‌کند هر بار استفاده از آنتی‌بیوتیک می‌تواند با عوارض جانبی همراه باشد و در ایجاد مقاومت ضد میکروبی نقش داشته باشد.
اگر حالم بهتر شد، باز هم دارو را ادامه بدهم؟
اگر پزشک برای شما مدت مشخصی تجویز کرده است، باید همان مدت را رعایت کنید مگر اینکه پزشک یا داروساز دستور دیگری بدهد.
بهتر شدن علائم دلیل کافی برای تغییر خودسرانه مدت درمان نیست.
برای بعضی عفونت‌های تنفسی باکتریایی نیز NHS توصیه می‌کند دوره تجویزشده طبق دستور پزشک تکمیل شود، حتی اگر فرد زودتر احساس بهبودی کند.
اگر بعد از چند روز بهتر نشدم چه؟
در این شرایط نباید خودسرانه:
دوز را بیشتر کنید
آنتی‌بیوتیک دیگری اضافه کنید
دارو را عوض کنید
یا مدت مصرف را افزایش دهید.
ممکن است:
عامل بیماری ویروسی باشد
آنتی‌بیوتیک انتخاب‌شده مناسب نباشد
عفونت مقاوم باشد
یا بیماری علت دیگری داشته باشد.
برای مثال NHS درباره آموکسی‌سیلین توصیه می‌کند اگر بعد از حدود ۳ تا ۵ روز بهبودی ایجاد نشد یا وضعیت بدتر شد، بیمار با پزشک تماس بگیرد.
چرا آنتی‌بیوتیک برای سرماخوردگی و آنفلوآنزا مناسب نیست؟
چون بیشتر موارد سرماخوردگی و آنفلوآنزا توسط ویروس‌ها ایجاد می‌شوند.
آنتی‌بیوتیک‌ها روی ویروس‌ها اثری ندارند.
مصرف آنتی‌بیوتیک در این شرایط:
بیماری را سریع‌تر خوب نمی‌کند
معمولاً علائم را کاهش نمی‌دهد
اما همچنان می‌تواند باعث عارضه و مقاومت میکروبی شود.
CDC تأکید می‌کند آنتی‌بیوتیک‌ها برای عفونت‌های ویروسی مانند سرماخوردگی، آنفلوآنزا و بسیاری از موارد برونشیت کاربرد ندارند.
اگر چند قرص آنتی‌بیوتیک باقی ماند، نگهشان داریم؟
خیر.
آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده را نباید برای بیماری بعدی خودتان یا فرد دیگری نگه دارید.
ممکن است عفونت بعدی:
اصلاً باکتریایی نباشد
به آنتی‌بیوتیک دیگری نیاز داشته باشد
یا دوز و مدت درمان متفاوتی لازم داشته باشد.
CDC توصیه می‌کند آنتی‌بیوتیک‌ها برای مصرف بعدی ذخیره نشوند و هرگز بین افراد به اشتراک گذاشته نشوند.
آیا می‌توان آنتی‌بیوتیک فرد دیگری را مصرف کرد؟
خیر.
حتی اگر علائم دو نفر شبیه هم باشد، علت بیماری ممکن است کاملاً متفاوت باشد.
مصرف آنتی‌بیوتیک فرد دیگر ممکن است:
درمان صحیح را به تأخیر بیندازد
باعث عارضه شود
دوز نامناسبی داشته باشد
یا اصلاً روی عامل بیماری اثر نکند.
اگر یک نوبت آنتی‌بیوتیک را فراموش کردیم چه کنیم؟
دستور دقیق به نوع آنتی‌بیوتیک بستگی دارد.
در بسیاری از موارد، اگر مدت زیادی از زمان مصرف نگذشته باشد، می‌توان دوز فراموش‌شده را مصرف کرد.
اما اگر زمان نوبت بعدی نزدیک باشد، معمولاً نباید دو دوز را برای جبران با هم مصرف کرد.
بهترین کار این است که بروشور دارو را بررسی کنید یا از داروساز سؤال کنید، زیرا دستور همه آنتی‌بیوتیک‌ها یکسان نیست.
آیا فاصله زمانی مصرف آنتی‌بیوتیک مهم است؟
بله.
اگر دارو مثلاً هر ۸ ساعت یا هر ۱۲ ساعت تجویز شده است، بهتر است تا حد امکان فاصله زمانی منظم رعایت شود.
رعایت زمان‌بندی کمک می‌کند مقدار دارو در بدن در محدوده مناسب باقی بماند.
به همین دلیل فقط تعداد قرص‌ها مهم نیست؛ زمان‌بندی مصرف نیز بخشی از درمان است.
چه زمانی باید مصرف آنتی‌بیوتیک را متوقف و فوراً مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده علائم واکنش آلرژیک شدید مانند:
تنگی نفس
خس‌خس شدید
تورم صورت، لب یا زبان
احساس بسته شدن گلو
ضعف یا بی‌حالی شدید
باید فوراً کمک پزشکی دریافت شود.
همچنین اسهال شدید یا مداوم هنگام مصرف یا پس از مصرف بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها نیز باید جدی گرفته شود. CDC توصیه می‌کند در صورت بروز چندین نوبت اسهال در مدت کوتاه هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک، موضوع به پزشک اطلاع داده شود.
۵ قانون ساده برای مصرف صحیح آنتی‌بیوتیک
فقط زمانی مصرف کنید که پزشک یا متخصص واجد صلاحیت تجویز کرده باشد.
مقدار و فاصله زمانی مصرف را تغییر ندهید.
مدت درمان را خودسرانه کم یا زیاد نکنید.
آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده را برای بیماری بعدی نگه ندارید.
داروی خود را به فرد دیگری ندهید.
این اصول با توصیه‌های CDC و WHO برای مصرف مسئولانه آنتی‌بیوتیک‌ها هم‌راستا هستند.
جمع‌بندی
در مورد آنتی‌بیوتیک‌ها، هدف این نیست که همیشه «هرچه بیشتر، بهتر» باشد.
هدف، مصرف دقیق داروی مناسب با دوز و مدت مناسب است.
اگر پزشک برای شما یک دوره مشخص تجویز کرده است، فقط به دلیل بهتر شدن علائم آن را خودسرانه قطع نکنید. از طرف دیگر، درمان را نیز بدون توصیه پزشک طولانی‌تر نکنید.
مصرف درست آنتی‌بیوتیک هم احتمال موفقیت درمان را افزایش می‌دهد و هم احتمال عوارض و مصرف غیرضروری دارو را کاهش می‌دهد.
توجه: این مطلب برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین تجویز یا توصیه اختصاصی پزشک یا داروساز نیست.
